Cyfry rzymskie

Drukuj

Szkoła podstawowa

Definicja

Cyfry arabskie to: \(0, 1, 2,...,9\).
Cyfry rzymskie to: I, V, X, L, C, D, M.

Wartości cyfr rzymskich
I	V	X	L	C	D	M
\(1\)	\(5\)	\(10\)	\(50\)	\(100\)	\(500\)	\(1000\)

Z cyfr rzymskich można budować liczby poprzez ich dodawanie lub odejmowanie.

II to \(2\), bo \(1+1=2\).
VIII to \(8\), bo \(5+1+1+1=8\).
XVI to \(16\), bo \(10+5+1=16\).
CCLXII to \(262\), bo \(100+100+50+10+1+1=262\).
MDCL to \(1650\), bo \(1000+500+100+50=1650\).

Ważna uwaga

W systemie rzymskim można zapisać najwyżej trzy jednakowe cyfry obok siebie.

Liczby \(4\) nie można zapisać tak: IIII (bo byłyby aż cztery jednakowe znaki obok siebie). Stosujemy w takich sytuacjach odejmowanie zapisując mniejszą cyfrę przed większą. Takich sytuacji jest dokładnie \(6\).

Oto wszystkie możliwe sytuacje z odejmowaniem:

IV to \(4\), bo \(5-1=4\).
IX to \(9\), bo \(10-1=9\).
XL to \(40\), bo \(50-10=40\).
XC to \(90\), bo \(100-10=90\).
CD to \(400\), bo \(500-100=400\).
CM to \(900\), bo \(1000-100=900\).

XLIII to \(43\), bo XL to \(40\), a III to \(3\).
XCVI to \(96\), bo XC to \(90\), a VI to \(6\).
XCIX to \(99\), bo XC to \(90\), a IX to \(9\).
CDLXXXIV to \(484\), bo CD to \(400\), LXXX to \(80\), a IV to \(4\).
MCMI to \(1901\), bo M to \(1000\), CM to \(900\), a I to \(1\).

Poniższa tabela zawiera wszystkie najważniejsze liczby zapisane w systemie rzymskim. Za ich pomocą można zbudować dowolną liczbę rzymską od \(1\) do \(3999\).